New Page 1

1976

W maju ukazuje się, jednocześnie w Polsce i w Londynie, pierwsza z broszur Polskiego Porozumienia Niepodległościowe „Program PPN”. Krajowe wydanie „Programu”, oraz następnych dwóch publikacji, ukazało się w formie odbitek fotograficznych. Później używano powielacza. Niektóre z publikacji, jak nr 24 i 37, wydano w formie książki. Ukazało się 50 pozycji, ostatnia „Polska - Ukraina” ukazała się w listopadzie 1981 r.

Lista i daty publikacji PPN-u - do k. sierpnia 1980 r. (z podaniem podpisów oraz głównych lub wyłącznych autorów tekstów):

1. Program PPN, V 1976 PPN, (Zdzisław Najder, najbliższa współpraca: Jan Olszewski, także Wojciech Karpiński, Jan Zarański) 2. Oświadczenie, VIII 1976, PPN (Z. Najder) 3. Oświadczenie, XII 1976, PPN (Z. Najder) 4. Tradycja niepodległościowa i jej wrogowie, III 1977, Zespół Problemowy PPN (Andrzej Kijowski) 5. Kościół i katolicy w Polsce Ludowej, 1977, Zespół Problemowy PPN (Tadeusz Mazowiecki) 6. Myśli o dzisiejszej Ojczyźnie, 1977, Zespół Problemowy PPN (A. Kijowski) 7. Czy dialog z władzą jest możliwy, VII 1977, Zespół Problemowy PPN (Jan Józef Szczepański) 8. Obywatel a Służba Bezpieczeństwa, VII 1977, „Poradnik społeczny PPN” (J. Olszewski) 9. Przeciwnicy systemu, IX 1977, Zespół Problemowy PPN (Z. Najder) 10. Rachunek naszych słabości, IX 1977, Zespół Problemowy PPN (A. Kijowski) 11. O zdobywaniu wiadomości, XI 1977, „Poradnik społeczny PPN” (Z. Najder) 12. Oświadczenie, XII 1977, PPN (A. Kijowski) 13. Stan moralny społeczeństwa w PRL, XII 1977, Zespół Problemowy PPN (J.J. Szczepański) 14. Prognozy Chochoła, I 1978, Chochoł (Stanisław Lem) 15. Program dla polskich rodzin, I 1978, Zespół Problemowy PPN (Józefa Hennelowa)16. = nr 1 17. Pijaństwo w Polsce, III 1978, Zespół Problemowy PPN (Jan Karol Falewicz) 18. Polska a Niemcy, V 1978, Zespół Problemowy PPN (Z. Najder, przy współudziale Władysława Bartoszewskiego i J. Zarańskiego) 19. Niemcy, Polacy i inni, V 1978, „Czwórka” (A. Kijowski) 20 = nr 4 21. Posłanie Wiciarzy Antoni Gurnicz (Stanisław Mierzwa; informacja J.J.Szczepański) 22. Mieczysław Niedziałkowski, VIII 1978, Ignacy Wilczek (Jerzy Holzer) 23. Dwa oblicza Romana Dmowskiego, X 1978, Krzysztof Chmielewski i Magda Wiśniewska (Andrzej Micewski) 24. Gospodarka na manowcach, X 1978, Jerzy Bartecki (Juliusz Kolipiński) 25. 1918-1978, XI 1978, Zespół Problemowy PPN (A. Kijowski) 26. Odzyskanie niepodległości, XI 1978, „Poradnik społeczny PPN” (J. Holzer) 27. Paradoksy sowietyzacji, XII 1978, Chochoł (Stanisław Lem) 28. = nr 10 29. Aleksandr Zinowiew Świetlana przyszłość (fragment), II 1979, (przekład? dostarczył J.J. Szczepański) 30. Feliks Perl, III 1979, Ignacy Wilczek (J. Holzer) 31. Co się stało z narodami bałtyckimi? III 1979, Andrzej Albert (Wojciech Roszkowski) 32. Polacy - Żydzi, IV 1979, Zespół Problemowy PPN (W. Bartoszewski, współudział J. Zarański) 33. Granice posłuszeństwa, V 1979, Zespół Problemowy PPN (J.J. Szczepański) 34. Po co partii potrzebna jest partia?, VIII 1979, Lwowiak (Roman Zimand) 35. = nr 15 36. Polska i Europa, XI 1979, Zespół Problemowy PPN (Z. Najder) 37. Starobielsk czy Dergacze? Drugi Katyń, I 1980, Antoni T. Rekulski (Wiktor Kulerski) 38. O stosunkach z Niemcami raz jeszcze, II 1980, Zespół Problemowy PPN (A. Kijowski i Z. Najder, także W. Bartoszewski) 39. O wyborach do Sejmu PRL, II 1980, Zespół Problemowy PPN (J. J. Szczepański) 40. Wschodnie granice Polski, III 1980, Andrzej Albert (W. Roszkowski) 41. Szkolnictwo artystyczne w PRL, V 1980, Zespół Problemowy PPN (dostarczył J. J. Szczepański, uzupełnienia Grzegorz Kowalski, Jacek Sempoliński, Wojciech Włodarczyk) 42. Ignacy Daszyński, VI 1980, Stanisław Grau i Ignacy Wilczek (J. Holzer i Artur Leinwand (?) 43. List Andrieja Sacharowa, VII 1980 44. Kościół a państwo po wyborze Jana Pawła II, VII 1980, Zespół Problemowy PPN (Jacek Woźniakowski) 45. Jean Monnet - fragmenty pamiętników, VIII 1980 (tłum. Marcin Król, tekst wstępny Z. Najder) 46. Oświadczenie, 21 VIII 1980, PPN (Z. Najder).

29 września ukazał się pierwszy numer „Komunikatu” Komitetu Obrony Robotników. Komunikaty ukazywały się mniej więcej raz w miesiącu. Zawierały teksty oświadczeń wydawanych przez KOR, dane o zakresie pomocy dla robotników Ursusa i Radomia, a potem także innych regionów kraju, informacje o represjach. Stałym elementem „Komunikatu” była lista członków KOR (potem Komitet Samoobrony Społecznej KOR) z adresami i telefonami. Do końca 1980 r. wydano 46 numerów. Część „Komunikatu” ukazała się w jednej zszywce z „Biuletynem Informacyjnym”.

30 września ukazał się pierwszy numer „Biuletynu Informacyjnego” - pisma związanego z KOR (od września 1977 r. KSS KOR). „Biuletyn”, pierwotnie przepisywany na maszynie, potem, od numeru 7, na powielaczu, ukazywał się do jesieni 1980 r. Wydano 41 numerów. W piśmie informowano o łamaniu prawa w PRL, o akcjach KOR oraz represjach władz, publikowano dokumenty i oświadczenia ruchu związkowego i studenckiego. Informowano o sytuacji w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej i działalności tamtejszych ruchów oporu. Znalazły tu miejsce informacje z dziedziny kultury, niezależnej oświaty, gospodarki, a także teksty publicystyczne, recenzje, felietony.

We wrześniu ukazał się pierwszy numer pisma „U progu”, wydawanego w Warszawie w l. 1976 - 78. Pismo związane ze środowiskiem niepodległościowym, od 1977 r. z tajnym Nurtem Niepodległościowym (NN powstał 12 marca 1977 r., przyjął deklarację „U progu”). Miało charakter informacyjny. Wydano 16 numerów.

1977

30 kwietnia ukazał się w Warszawie pierwszy numer „Opinii” związanej z Ruchem Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Wydawane w l. 1977-81, do stanu wojennego ukazało się 54 numery. Wydawcą było Wydawnictwo Polskie, a od numeru 9 (17) z września 1978 r. Wydawnictwo im. Konstytucji 3 Maja. W „Opinii” zamieszczano oświadczenia i deklaracje ROPCiO, a także adresy punktów konsultacyjnych, informacje o działaniach opozycji w Polsce i krajach Europu Środkowo-Wschodniej, doniesienia o przypadkach łamania prawa. Zamieszczano również krytyczne uwagi o polityce kulturalnej, dyskryminacji wsi, uważnie śledzono politykę międzynarodową. 4 października 1977 r. ukazała się pierwsza pozycja „Biblioteki Opinii” zawierająca pełny tekst Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ, Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka oraz fragmenty Aktu Końcowego KBWE w Helsinkach.

W kwietniu ukazał się w Lublinie pierwszy numer niezależnego kwartalnika literackiego „Zapis”. Pismo związane ze środowiskiem korowskim. Pierwszy numer sygnowała Nieocenzurowana Oficyna Wydawnicza. Wychodziło w l. 1977 - 81 (18 numerów). Wszystkie numery były przedrukowywane przez wydawnictwo Index on Censorship w Londynie. Wcześniej, pierwszy numer ukazał się w Warszawie, w formie maszynopisu, w 8 egzemplarzach, następnie wydano go w formie druku powielaczowego. Od numeru 2 /1978 r. pismo ukazuje się w maszynopisie i w druku powielaczowym. Początkowo kwartalnik miał zawierać teksty odrzucone przez cenzurę i wydane pod wspólnym tytułem „Teka”, jednak przeważyła koncepcja wydawania ich w piśmie periodycznym z ciągłą numeracją, pod nazwą „Zapis”. Z czasem w „Zapisie” ukazywały się nie tylko teksty nie dopuszczone do druku przez cenzurę, jak np. powieść Tadeusza Konwickiego „Kompleks polski” - „Zapis” nr 3, ale również utwory, których nie kierowano wcześniej do publikacji w oficjalnym obiegu. W stanie wojennym kontynuację pisma stanowił „Nowy Zapis”.

W kwietniu ukazał się pierwszy numer „Aktualności Życia Publicznego”, łódzkiego dodatku do wydawanego w Warszawie „Biuletynu Informacyjnego”. Pismo powołało i redagowało środowisko łódzkich działaczy KOR. Od drugiego numeru, który wyszedł w lipcu 1977 r., pismo usamodzielniło się i wychodziło jako „Kronika Łódzka”. Celem pisma miało być „przełamanie państwowego monopolu informacyjnego obwarowanego przez istnienie cenzury”. „Kronika” poświęcała uwagę głównie inicjatywom opozycji łódzkiej, takim jak związany z KOR Niezależny Klub Dyskusyjny czy z ROPCiO Klub Swobodnej Dyskusji oraz represjom wobec działaczy łódzkiej opozycji. Wyszło 4 numery. Ostatni w
marcu 1978 r.

Na przełomie lipca i sierpnia w Lublinie, w środowisku późniejszych „Spotkań”, powstała Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA (kontynuacja Nieocenzurowanej Oficyny Wydawniczej). Trzeci numeru „Zapisu” był pierwszą publikacją sygnowaną przez NOWĄ. Słynną deklarację programową NOWEJ po raz pierwszy dołączono do „Pochodzenia systemu” Marka Tarniewskiego (Jakuba Karpińskiego). Z deklaracji: „[NOWA] dąży do tego, aby wolne słowo nie stawało przed barierą państwowego monopolu wydawniczo-informacyjnego.” Wydawnictwo „nie reprezentuje żadnego kierunku politycznego, chce służyć różnorodnym inicjatywom twórczym”, apeluje o pomoc w „kolportażu, zdobywaniu sprzętu i materiałów poligraficznych, pomocy finansowej”. NOWA szybko stała się największym wydawnictwem działającym poza zasięgiem cenzury; wydawała 25 książek rocznie. Wydawnictwo opublikowało m.in. „Księgę zapisów cenzury GUKPPiW”, „Nierzeczywistość” Kazimierza Brandysa, „Miazgę” Jerzego Andrzejewskiego, „Kompleks polski” i „Małą Apokalipsę” Tadeusza Konwickiego, „Rozważania o wojnie domowej” Pawła Jasienicy, „Wielki strach” Juliana Stryjkowskiego, zbiory wierszy Stanisława Barańczaka, Jerzego Ficowskiego, Wiktora Woroszylskiego, Czesława Miłosza, utwory Witolda Gombrowicza, a także literaturę obcą: Josifa Brodskiego, Güntera Grassa, Bohumila Hrabala, Osipa Mendelsztama. NOWA była też wydawcą „Zapisu”, „Pulsu”, Krytyki”, wykładów i zeszytów Towarzystwa Kursów Naukowych (TKN), kaset magnetofonowych i kaset wideo. W powiązaniu z NOWĄ istniały NOWA-KASETA, NOWA 2, Niezależna Spółdzielnia Wydawnicza 1, Video-NOWA. W stanie wojennym prawie cały skład wydawnictwa został internowany, w tym czasie Niezależną Oficyną Wydawniczą kierował Paweł Bąkowski. NOWA istnieje do dziś.

W czerwcu powstało w Warszawie Wydawnictwo im. Konstytucji 3 Maja. Przez pewien czas związane z ROPCiO, wydawało „Opinię”, oprócz tego niezależne od ROPCiO pisma „Przegląd” i „Aspekt”. Było także wydawcą pisma Ruchu Młodej Polski „Bratniak”. (Współpracowało z wieloma ugrupowaniami opozycji, w tym z KOR.) Łącznie opublikowało około 70 pozycji. Wydawnictwo kontynuowało działalność w stanie wojennym, od 1983 r. pod nazwą MYŚL (używało także nazw - Gdański Sierpień i Wydawnictwo im. Nila-Fieldorfa). Pierwszą książką opublikowaną przez Wydawnictwo im. Konstytucji 3 Maja była publikacja historyczna „Największy sojusznik Hitlera” Aleksandra Bregmana.

W lipcu ukazał się pierwszy numer kwartalnika politycznego „Postęp”, wydawanego w Warszawie przez działaczy chłopskich. Po wprowadzeniu stanu wojennego pismo przestało się ukazywać. Wznowione w 1984 r. przez nową redakcję, wychodziło do 1986 r. Od redakcji: „Jest to kwartalnik wydawany na podstawie art. 83, art. 86 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz art. 19 Paktów Praw Człowieka.” Na łamach pisma prezentowano ideę niezależnych związków zawodowych. W pierwszym numerze zamieszczono fragmenty konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy, dotyczące wolności związkowych, a także artykuły: „O potrzebie istnienia niezależnych związków zawodowych” i „Czy potrzebny jest niezależny chłopski związek zawodowy?”.

We wrześniu ukazał się w Warszawie pierwszy numer dwutygodnika „Robotnik” wydawanego poza cenzurą przez środowisko korowskie oraz niezależnych działaczy robotniczych z różnych regionów kraju (Radom, Grudziądz, Wybrzeże, Śląsk). „Robotnik” ukazywał się do grudnia 1981 r. (80 numerów), nazwą nawiązywał do historycznego organu Polskiej Partii Socjalistycznej. Pismo ukazywało się w kilkudziesięciu tysiącach egzemplarzy. Na łamach „Robotnika” opublikowano Kartę Praw Robotniczych. Celem pisma jest: „pomoc w działaniach zmierzających do: - solidarnej obrony interesów robotniczych, - zwiększania udziału pracowników w ustalaniu wysokości zarobków, warunków i czasu pracy, warunków socjalnych i mieszkaniowych, - popieranie niezależnych przedstawicielstw robotniczych, które powinny zastąpić martwą instytucję Związków Zawodowych”. W numerze pierwszym m.in. informacja o strajkach i staraniach o przywrócenie do pracy robotników zwolnionych po czerwcowych wystąpieniach r. 1976.

1 października ukazał się w Gdańsku pierwszy numer pisma młodych „Bratniak”. Pismo nawiązywało do tradycji Narodowej Demokracji. Od 1979 r. związane z Ruchem Młodej Polski. W l. 1977 - 81 wydano 30 numerów. Drukowane w Gdańsku przez Wydawnictwo Polskie, następnie przy współpracy warszawskiego Wydawnictwa im. Konstytucji 3 Maja; od numeru 18/79 przez Wydawnictwo Młoda Polska (związane z RMP, powstałe w 1979 r.), a od numeru 23/80 wraz z Wydawnictwem im. Konstytucji 3 Maja. „Bratniak” początkowo łączył problematykę niezależnego ruchu studenckiego z problematyką historyczną i ideową - rehabilitowanie pojęcia narodu i myśli politycznej powojennej prawicy. Jako pismo RMP skupiało się na zagadnieniach ideowo-politycznych.

W październiku ukazał się w Warszawie pierwszy numer nieregularnego kwartalnika literackiego „Puls”- wydawanego poza cenzurą, związanego ze środowiskiem korowskim. (Większość redaktorów, wraz z redaktorem naczelnym Jackiem Bierezinem, mieszkała w Łodzi). Do wprowadzenia stanu wojennego wydano 12 numerów, 13. został skonfiskowany przez SB. Od numeru 14 pismo było drukowane w Londynie. W l. 1991-93 wydawane w Warszawie i w Londynie. Wydawcą była NOWA, następnie Wydawnictwo Krąg, Wydawnictwo X. Z noty od redakcji: „... skłonni jesteśmy preferować literaturę społeczną, to znaczy taką, w której pisarz subiektywnie rejestruje fakty i kreując obraz świata, w sposób artystyczny wyraża uczucia współczesnego człowieka i jego przygody duchowe, a tym samym pozwala czytelnikowi na syntezę, która w liberalnym modelu kultury nazywa się prawdą”. Pismo „Puls”, w przeciwieństwie do „Zapisu”, deklarowało, że nie nastawia się na teksty odrzucone przez cenzurę, ale na teksty napisane bezpośrednio dla podziemia. „Puls” reprezentował środowisko młodych pisarzy.

W październiku ukazał się pierwszy numer niezależnego miesięcznika społeczno-politycznego opozycji politycznej nurtu korowskiego - „Głos”. Pismo związane z grupą w KOR wywodzącą się z „Czarnej Jedynki” (1 Warszawska Drużyna Harcerska im. Romualda Traugutta). Do czerwca 1989 r. ukazało się 54 numery. („Głos” ukazuje się do dziś. ) Wydawcą było Wydawnictwo GŁOS (od numeru 3).

Wydawnictwo GŁOS początkowo istniało jako „Biblioteka Głosu”. Do grudnia 1981 r. wydało 40 tytułów ( w l. 80. wydawało nadal). Z Wydawnictwa GŁOS w grudniu 1980 r. wyłoniło się jedno z największych wydawnictw podziemnych lat 80. Wydawnictwo Krąg.

W październiku ukazał się pierwszy numer niezależnego pisma młodych katolików - „Spotkania”, Lublin - Kraków - Warszawa; trzon redakcji mieścił się w Lublinie. Pismo założone przez grupę studentów i absolwentów KUL. W l. 1977 - 88 wydano 35 numerów. Od 1978 r. wydawnictwo Editions Spotkania w Paryżu publikowało reedycję „Spotkań”. Na łamach „Spotkań” prezentowano koncepcję tzw. katolicyzmu otwartego charakterystyczną dla środowiska „Więzi” i „Tygodnika Powszechnego”; poruszano problematykę wschodnią, omawiano sytuację w Związku Radzieckim. Obok pisma istniało też wydawnictwo „Biblioteka Spotkań”, w ramach której wydano m.in. „Wspomnienia z Kazachstanu” Władysława Bukowińskiego, „Wspomnienia Starobielskie” Józefa Czapskiego.

W październiku ukazał się pierwszy numer pisma studenckiego - „Indeks”, wydawanego w l. 1977 - 79 w Warszawie, potem w Krakowie (wydano 8 numerów.) Pismo założone i redagowane przez działaczy studenckich komitetów solidarności (SKS) głównie z Warszawy i Krakowa. W piśmie zamieszczano relacje z działań niezależnego ruchu studenckiego, publikowano materiały dotyczące nauczania i poczynań reżimowych organizacji studenckich, informowano o działalności KSS KOR i Towarzystwa Kursów Naukowych.

12 listopada ukazał się pierwszy numer „Biuletynu Studenckiego Komitetu Solidarności” w Warszawie. Pismo, skierowane do studentów i pracowników naukowych, zawierało głównie informacje na tematy związane z tym środowiskiem. Systematycznie poruszano problematykę samokształceniową. Pismo ukazywało się do 1979 r.

W listopadzie powstała we Wrocławiu „Biblioteka Agory”, wydająca poezję. Do 1981 r. ukazały się 24 tomiki. „Biblioteka Agory” powstała po odmowie władz Uniwersytetu Wrocławskiego wznowienia uczelnianego dwutygodnika „Agora”, ukazującego się oficjalnie w l. 1964 - 69.

25 grudnia ukazał się w Warszawie pierwszy numer pisma „Gospodarz”. Pismo związane z ROPCiO, skierowane do rolników indywidualnych, broniło interesów gospodarki chłopskiej, dużo uwagi poświęcało ogólnym sprawom politycznym. Wydawcą było Wydawnictwo Polskie, następnie Wydawnictwo im. Konstytucji 3 Maja. Pismo wychodziło w l. 1977 - 81. Ukazało się ponad 40 numerów.

W 1977 r. ukazał się pierwszy numer pisma o charakterze niepodległościowym „Opinia Krakowska”, związanego z ROPCiO. Od 1979 r. pismo II Obszaru Konfederacji Polski Niepodległej (KPN). Wychodziło do 1990 r.

W 1977 r. powstała w Poznaniu Witrynka Literatów i Krytyków. Istniała do 1980 r. Publikowała tomiki poetów i tłumaczy, którzy zostali objęci zakazem druku, m.in. Stanisława Barańczaka, Ryszarda Krynickiego, Leszka Szarugi. Jej pozycje miały charakter bibliofilski.

W 1977 r. powstało w Warszawie Wydawnictwo Polskie powiązane z ugrupowaniami niepodległościowymi, np. ze Społecznym Instytutem Pamięci Józefa Piłsudskiego, Komitetem Katyńskim, a od 1979 r. głównie z KPN. Wydawnictwo istniało do 1989 r. Wydawało pisma KPN „Droga”, a od 1981 r. „Niepodległość” oraz pismo duszpasterzy Polski Walczącej „Kapelani Polski Walczącej”, a także m.in. dokumenty KPN, literaturę historyczną i niepodległościową. Opublikowało „Rewolucję bez rewolucji” Leszka Moczulskiego, tego samego autora, pod pseudonimem Natalia Naruszewicz, „Zarys historii PRL 1939-45”, „Katyń” Jana Abramskiego i Ryszarda Żywieckiego, „Bez ostatniego rozdziału” Władysława Andersa.

W 1977 r. powstało Wydawnictwo Narodowe.

1978

5 stycznia nowo powstałe wydawnictwo: Niezależna Grupa Polityczna wydaje pierwszy numer „Biuletynu Niezależnej Grupy Politycznej” - Gdańsk (Niezależna Grupa Polityczna powstała w styczniu 1978 r., została powołana do życia przez środowisko opozycyjne działające od października 1973 r., początkowo reprezentowała osoby z Gdańska i Sopotu). Od numeru trzeciego biuletyny NGP wydawało, powstałe w lipcu 1978 r., Wydawnictwo Niezależnej Grupy Politycznej. Publikacje wydawnictwa miały głównie charakter informacyjny, ale też wydano m.in. Romana Dmowskiego „Kościół, Naród i Państwo”, Gdańsk 1979 r. Ostatnią publikacją (wydawnictwa o wymienionej nazwie) był „Stan Wojenny w Polsce” (Suplement do „Approaches” nr 76) b.m.w. 14 kwiecień 1982 r. Wydawnictwo działało nadal, kolejno pod nazwami: Zespół Wydawniczy Ruchu Narodowego, Wydział Wydawniczy Ruchu Narodowego, Ruch Narodowy. Pod tą nazwą funkcjonuje do dziś. Większość publikacji wydawnictwa wydrukowano na maszynie typograficznej własnej konstrukcji (przed czerwcem 1983 r. ponad 20 publikacji), natomiast pierwszy numer "Biuletynu" na maszynie do pisania, a numer 2 z użyciem powielacza spirytusowego własnej konstrukcji.

22 stycznia ukazał się pierwszy numer nieregularnego pisma satyrycznego „Organ”, wydanego w Warszawie przez Niewątpliwe Wydawnictwo. Jest to pierwsze pismo satyryczne, które ukazało się poza zasięgiem cenzury. Numer liczył 8 stron maszynopisu. Pismo zaopatrzono w motto: „Śmiejmy się, bo nie wiadomo, czy ustrój (PRL) potrwa jeszcze trzy miesiące”. Prawdopodobnie wydano tylko jeden numer.

W styczniu ukazał się pierwszy numer biuletynu SKS we Wrocławiu „Podaj dalej”. Było to pierwsze pismo wrocławskiej opozycji politycznej. Wychodziło do 1980 r. Od numeru 10 (połowa 1979 r.) biuletyn zaczęto drukować razem z „Akademickim Pismem Informacyjnym” (1979-80), w którym zamieszczano przede wszystkim publicystykę. „Podaj dalej” oraz „API”, obok „Biuletynu Dolnośląskiego”, były najważniejszymi pismami wydawanymi poza cenzurą na Dolnym Śląsku.

5 kwietnia ukazało się w Warszawie pismo Polskiego Komitetu Obrony Życia Rodziny i Narodu „Samoobrona Polska”. Do 1981 r. wydano 16 numerów.

W maju ukazał się pierwszy numer wrocławskiego „Zgrzytu”, sygnowanego przez Wydawnictwo Studentów Wrocławia (WSW). Wydano tylko jeden numer.

W lipcu ukazał się w Warszawie pierwszy numer kwartalnika politycznego „Krytyka” (z nadrukiem - lato). Pismo nawiązywało do tradycji polskiej lewicy niekomunistycznej. Wydawcą była NOWA, kilka numerów wydało Wydawnictwo Krąg. Do ogłoszenia stanu wojennego ukazało się 9 numerów. Numer 10/11 datowany na jesień 1981 r. ukazał się w maju 1982 r. Kwartalnik ukazywał się do 1990 r. W piśmie publikowano teksty dotyczące najnowszej historii, a przede wszystkim publicystykę na aktualne tematy polityczne.

W lipcu ukazał się w Warszawie pierwszy numer pisma ROPCiO, a następnie KPN - „Droga” (z datą VI/VII). Wydawcą było Wydawnictwo Polskie. Do wprowadzenia stanu wojennego ukazało się 11 numerów. Wznowione w 1984 r., ukazywało się do 1989 r. Od redakcji: „Nawiązujemy do tradycji „Drogi” - wydawanej w latach międzywojennych przez Adama Skwarczyńskiego jako forum dla ideowych poszukiwań nurtu niepodległościowego, który pod przewodem Józefa Piłsudskiego spełnił tak ważną rolę w odzyskaniu niepodległości w 1918 r.”

1 sierpnia ukazał się w Gdańsku pierwszy numer „Robotnika Wybrzeża”. Był to organ Komitetu Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. Wychodził do 1980 r. Pismo związane z KOR i RMP. W pierwszym numerze artykuł redakcyjny pt. „Dlaczego założyliśmy Wolne Związki Zawodowe?”. Z artykułu: „Nasza działalność jest legalna i zgodna z prawem. Każdy człowiek ma naturalne prawo do obrony, do sprawiedliwości i do godnego życia - gwarantuje nam to Konstytucja PRL oraz międzynarodowe konwencje i umowy dotyczące praw ludzkich i obywatelskich. Działalność związkowa jest pod szczególną ochroną prawną.”

W sierpniu powstała Krakowska Oficyna Studentów (KOS). Pierwsze książki: „Sztuczne oddychanie” Stanisława Barańczaka, „Dziennik węgierski” Wiktora Woroszylskiego. Z KOS w 1981 r. wyodrębniło się Wydawnictwo ABC (w 1981 r. oba wydawnictwa istniały równolegle, KOS jako Wydawnictwo KOS), a w stanie wojennym kontynuacją była Oficyna Literacka.

W sierpniu ukazał się w Łodzi pierwszy numer „Ruchu Związkowego”, z podtytułem: „Pismo poświęcone odrodzeniu wolnego ruchu zawodowego w Polsce”. Wydawcą był Komitet Założycielski Wolnych Związków Zawodowych w Katowicach (powstał 23 lutego 1978 r.). Zarówno pismo, jak i WZZ związane były z ROPCiO.

We wrześniu w Zbroszy Dużej ukazał się pierwszy numer pisma „Niezależny Ruch Chłopski”. Pismo związane z Komitetem Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej, powstałym 9 września 1978 r. Do 1979 r. wydano 4 numery. W 1979 r. jego miejsce zajęła ogólnopolska „Placówka”. (W Zbroszy Dużej ukazywał się także „Biuletyn Informacyjny Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej”.)

16 października ukazał się pierwszy numer pisma „Rejestr Wniosków i Inicjatyw” wydawany w Warszawie przez powstałą w Łodzi 17 września 1978 r. Radę Zespołów Inicjatywy Obywatelskiej (ZINO), grupującą część uczestników ROPCiO. W piśmie oświadczenia i inne dokumenty Rady oraz ROPCiO. Prawdopodobnie ukazał się tylko jeden numer.

W listopadzie ukazał się w Warszawie pierwszy numer „Zeszytów Towarzystwa Kursów Naukowych”: „Język propagandy” (w opracowaniu Stefana Amsterdamskiego, Aldony Jawłowskiej, Tadeusza Kowalika). Wydanie to związane jest z powstaniem związanego z NOWĄ wydawnictwa NOWA 2 (które początkowo nie sygnowało zeszytów). Istniało do grudnia 1982 r., publikując zeszyty i broszury TKN.

W grudniu w Lisowie ukazał się pierwszy numer miesięcznika Niezależnego Związku Zawodowego Rolników „Rolnik Niezależny”. Pismo wydawano do 1980 r. Jego kontynuacją było pismo o tym samym tytule NSZZ „Solidarności Wiejskiej” (1980-85).

W 1978 r. w Warszawie powstało Wydawnictwo Archiwum, istniejące do 1980 r. Opublikowało ok. 15 książek i broszur, głównie były to publikacje wzięte z wydawnictw oficjalnych, których druk w późniejszych latach uniemożliwiała cenzura. Wydawnictwo opublikowało m.in. „Dziennik węgierski” Wiktora Woroszylskiego, zakazane przez cenzurę wiersze Władysława Broniewskiego, przedmowę napisaną przez Andrzeja Szczypiorskiego do „Rozmów z katem” Kazimierza Moczarskiego. W sytuacjach nadzwyczajnych drukowało również pisma: „Głos”, „Bratniak”, „Opinia”.

W 1978 r. powstała Niezależna Spółdzielnia Wydawnicza 1 (1978 - 81). Utworzono ją w ramach Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWA. W tym samym roku oddzieliła się od NOWEJ. Publikowała książki i broszury (wydano ok. dwudziestu pozycji), m.in. tajny referat Nikity Chruszczowa wygłoszony na XX Zjeździe KPZR „O kulcie jednostki i jego następstwach”, „Jeden dzień Iwana Denisowicza” oraz „Opowiadania” Aleksandra Sołżenicyna, które były ostatnią pozycją wydawniczą NSW 1 (grudzień 1981).

W 1978 r. wiosną ukazał się pierwszy numer pisma krakowskiego SKS „Sygnał”. Do listopada 1979 r. wydano 8 numerów. Było to pismo nieregularne, nie ukazywało się w wakacje.

W 1978 r. latem powstało w Gdańsku Wydawnictwo KLIN, powiązane ze środowiskiem KOR i WZZ. Było to wydawnictwo drukujące na tzw. dojściach (nielegalnie w państwowej drukarni). Głównym autorem publikowanym przez KLIN był Witold Gombrowicz. Wydano m.in. jego „Dzienniki”, „Rozmowy z Dominikiem de Roux”, „Pornografię’, „Kosmos”. KLIN publikował także m.in. wiersze Czesława Miłosza. Wydał też kilka numerów „Res Publiki”, pisma młodzieży licealnej z Gdańska „Zjadacz Radia”, współpracował z NOWĄ, Wydawnictwem GŁOS i NOWĄ 2, wydając wspólnie kilka książek. Publikował także serię „Biblioteka WZZ”. Wydawnictwo przyjmowało różne nazwy: Europa, Oficyna Narodowa, Podziemne Warsztaty Wydawnicze, S.O.S., Punk. W 1980 r. z Wydawnictwa KLIN wyłoniło się nowe wydawnictwo: Litery, działające także w stanie wojennym.

W 1978 r. powstało wydawnictwo Krąg Pamięci Narodowej (Krąg jako grupa dyskusyjna o charakterze niepodległościowym istniało już od 1974 r.). Działało także w l. 80. Publikowało m.in.. prowadzone w Kręgu wykłady, teksty okolicznościowe, broszury poświęcone rocznicom Katynia, agresji 17 września 1939 r., powstania listopadowego. Wydało także m.in. książkę ks. W. Karłowicza i T. Jasudowicza „Naród w męczeństwie i w walce”.

1979

W styczniu ukazał się w Warszawie pierwszy numer pisma „Przegląd”. Wydawcą było Wydawnictwo im. Konstytucji 3 Maja. Do wprowadzenia stanu wojennego opublikowano 7 numerów. Pismo zawierało przedruki z prasy zagranicznej. Od redakcji: „Pismo ma za zadanie, zgodnie z duchem Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela, a także konferencji w Helsinkach służyć swobodnemu przepływowi informacji.” Niektóre numery posiadały charakter monograficzny, np. numer 3 został poświęcony pielgrzymce Jana Pawła II do Polski, była to pierwsza niezależna publikacja w pełnym kolorze. Pismo wychodziło także w stanie wojennym, już w lutowym numerze 1982 r. ukazał się fotoreportaż z ośrodka internowania w Białołęce.

W styczniu ukazał się w Krakowie pierwszy numer dwumiesięcznika „Merkuryusz Krakowski i Światowy”. Druk: Prywatna Inicjatywa Społeczna. Pismo wychodziło w l. 1979 - 80, ukazało się 9 numerów. Redagował zespół określający się jako liberałowie-humaniści o orientacji chrześcijańskiej.

14 lutego ukazał się w Warszawie pierwszy numer pisma Komitetu Porozumienia na rzecz Samostanowienia Narodu (organizacja o wyrazistym obliczu niepodległościowym, powstała 10 lutego 1979 r.) - „Rzeczpospolita”. Pismo wychodziło do 1981 r., miało charakter przede wszystkim informacyjny, drukowano tu dokumenty: apele, oświadczenia, przemówienia.

25 lutego ukazał się w Warszawie pierwszy numer pisma związanego z ROPCiO (od 1 września 1979 r. pismo KPN) „Gazeta Polska”. Wydawcą było Wydawnictwo Polskie. Po wprowadzeniu stanu wojennego przerwano jego wydawanie, wznowione w 1986 r., ukazywało się do 1989 r. Ponownie wznowione legalnie w 1992 r. Było to pismo o charakterze informacyjnym.

W lutym powstało podziemne wydawnictwo Biblioteka Historyczna i Literacka (BHiL), które wydawało m.in. śpiewniki pieśni patriotycznych, tu też ukazały się fragmenty tajnego referatu Nikity Chruszczowa z 1956 r. oraz „Na probostwie w Wyszkowie” Stefana Żeromskiego (pierwsza publikacja wydawnictwa), wiersze Czesława Miłosza, przewodnik po miejscach związanych z Bitwą Warszawską 1920 r. Wydawnictwo angażowało się też w organizację obchodów patriotycznych pod koniec l. 70. Założyciele wydawnictwa związani byli z Komitetem Porozumienia na rzecz Samostanowienia Narodu. Wydawnictwo używało różnych nazw, także Biblioteka Literacka i Historyczna, Biblioteka Historyczna, Biblioteka Literacka. W stanie wojennym kontynuowało działalność, najpierw jako BHiL, następnie pod różnymi nazwami (Wydawnictwo Wojenne, Warszawskie Wydawnictwo Wojenne, Wolne Wydawnictwo Wojenne, Wydawnictwo Liberta, Wydawnictwo im. przeora Augustyna Kordeckiego, Wojenna Oficyna Wydawnicza). Istniało do 1986 r.

W marcu ukazał się w Warszawie pierwszy numer kwartalnika „Res Publica”. Było to pismo polityczne związane z opozycją konserwatywną, wydawane przez wielu wydawców, najdłużej przez Wydawnictwo Krąg. Do wprowadzenia stanu wojennego wydano 8 numerów, potem, do 1987 r., nastąpiła przerwa. Od 1987 r. pismo ukazuje się oficjalnie, obecnie jako „Res Publica Nowa”. Pismo stawia sobie m.in. następujące zadanie: „...rozważanie sytuacji i wartości polskiej kultury, traktowanej jako całość, kultury zatem nieoficjalnej i oficjalnej, krajowej i emigracyjnej; utrzymywanie i rozwijanie jak najściślejszego związku z Europą, ze światem kultury chrześcijańskiej. Europa jest bowiem naszą w i ę k s z ą o j c z y z n ą...”

W kwietniu ukazał się w Warszawie pierwszy numer „Placówki”. Pismo powstało z inicjatywy Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej. Było kontynuacją „Niezależnego Ruchu Chłopskiego”. Wychodziło w l. 1979 - 80. Redagowały osoby związane z KOR. W piśmie: informacja i publicystyka dotycząca spraw chłopskich.

1 czerwca ukazał się pierwszy numer pisma ROPCiO „Wolne Słowo”. Było to pismo o zasięgu lokalnym - Kalisz, Wrocław, Zduńska Wola. Ukazywało się do 1980 r., wydano 30 numerów. Zawierało informacje bieżące oraz publicystykę. Propagowało organizowanie wolnych związków zawodowych.

W czerwcu ukazał się w Łodzi pierwszy numer kwartalnika społeczno-politycznego „Aspekt” (z datą IV/VI). Redagowali uczestnicy ROPCiO. Wydawcą było Wydawnictwo im. Konstytucji 3 Maja. Pismo wychodziło w l. 1979 - 81. Dominowała w nim publicystyka społeczna.

W czerwcu ukazał się pierwszy numer „Biuletynu Dolnośląskiego”. Było to pismo Klubu Samoobrony Społecznej we Wrocławiu. Wychodziło w l. 1979-89. W październiku 1979 r. pierwszy raz podano wydawcę pisma: Niezależna Spółdzielnia Wydawnicza Wyzwolenie, w numerze 7 podano zmienioną nazwę wydawcy: Kooperatywa Wydawnicza Wyzwolenie. Od 1981 r. było pismem Solidarności Walczącej. W piśmie wyodrębniono stałe działy, np. „Dział historyczny”, czy też „My i nasi sąsiedzi”. Od redakcji: „Dużo uwagi poświęcać będziemy problemom praworządności - starając się sygnalizować i naśladować jaskrawe przykłady jej naruszania. Będziemy też starali się przedstawiać działające w kraju niezależne inicjatywy społeczne, przyznając pierwszeństwo inicjatywom lokalnym”. W numerze pierwszym m.in. przypomnienie genezy KSS KOR, informacje o represjach na terenie Wrocławia.

W czerwcu ukazał się w Warszawie pierwszy numer „niezależnego pisma młodzieży szkolnej” - „Uczeń Polski”. Redakcję tworzyli uczniowie szkół średnich związani ze środowiskiem „Bratniaka”. Pismo wydawało Wydawnictwo Młoda Polska. Wychodziło w l. 1979-88. Po wprowadzeniu stanu wojennego, od numeru 24/82 do numeru 32/83, wydawane było pod zmienionym tytułem: „Szkoła Polska”. W numerze pierwszym m.in. artykuł o harcerstwie w PRL. W piśmie informacje bieżące oraz publicystyka, szczególnie dotycząca zakłamanej historii najnowszej.

W czerwcu ukazał się pierwszy numer katolickiego pisma „Krzyż Nowohucki” Chrześcijańskiej Wspólnoty Ludzi Pracy w Krakowie, założonej 28 kwietnia 1979 r. Pismo wydawane w l. 1979-81, zostało wznowione w 1985 r. Ukazywało się do 1986 r. Miało charakter informacyjny. Obok pisma istniało Wydawnictwo Krzyża Nowohuckiego, które było wydawcą m.in. publikacji krakowskiego Instytutu Katyńskiego.

W sierpniu ukazał się we Wrocławiu pierwszy numer pisma społeczno-kulturalnego „Tematy” (pismo o charakterze lewicowym). Wychodziło w l. 1979 - 81, wydano trzy numery. Wydawcą była Studencka Oficyna Wydawnicza. W piśmie przeważały artykuły o literaturze, były też teksty poświęcone wyższym uczelniom, historii najnowszej ZSRR, publicystyka o charakterze socjologicznym, politycznym.

Na początku 1979 r. powstało w Warszawie wydawnictwo Officyna Liberałów (występowała także nazwa Oficyna Liberałów). Wydawnictwo najszerszą działalność prowadziło między 1980 a 1989 r., wydało kilkadziesiąt pozycji książkowych, w tym ponad trzydzieści broszur serii „Biblioteczka laureatów Nobla”.

W 1979 r. ukazał się pierwszy numer „Biuletynu Katyńskiego” wydawanego przez Instytut Katyński (powstały w Krakowie w 1978 r.). W l. 1979 - 81 wydano 28 numerów.

W 1979 r. we Wrocławiu Niezależny Zespół Współpracy Naukowej wydał pismo „Refleksje” oraz „Wiadomości Naukowe” (prawdopodobnie ukazał się tylko jeden numer). „Refleksje” ukazywały się w l. 1979 - 80.

W 1979 r. ukazał się pierwszy numer pisma „Wolny Polak”, był to organ utworzonego w tym samym roku Ruchu Chrześcijańsko-Społecznego. Pismo wychodziło do 1981 r.

W 1979 r. powstało Wydawnictwo Zjednoczenie i Niepodległość. Istniało do 1984 r. Miało charakter niepodległościowy. Publikowało m.in. książki na tematy Katynia, pieśni z obozów internowania „Oto jest wolności śpiew” A. Melaka, „Dzieje rodziny Korzeniewskich” Melchiora Wańkowicza. Wydawnictwo drukowało też wiele plakatów i druków ulotnych.

1980

W marcu ukazał się pierwszy i jedyny (przed Sierpniem’80) numer pisma powstałego w 1979 r. Komitetu Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych Pomorza Szczecińskiego „Robotnik Szczeciński”. Trzy kolejne numery pod nazwą „Robotnik Pomorza Zachodniego” wyszły po sierpniu 1980 r.

16 sierpnia ukazał się pierwszy numer „Strajkowego Biuletynu Informacyjnego” drukowanego w Stoczni Gdynia. Do 27 sierpnia wydano 9 numerów. Biuletyn liczył jedną lub dwie strony, wydawany był różnymi technikami, zawierał dokumenty Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS) z siedzibą w Stoczni Gdańskiej.

23 sierpnia ukazał się pierwszy numer „Strajkowego Biuletynu Informacyjnego Solidarność” jako organu MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Pismo miało charakter informacyjny. Ukazywało się w zasadzie codziennie (czasem ukazywały się dwa numery, raz nie ukazał się żaden) do końca strajku. Wydano 14 numerów, w tym numer specjalny z 31 sierpnia, a nakład osiągał 80 tys. egzemplarzy. Pismo w l. 1980-81, pod inną redakcją, ukazywało się nadal jako organ regionalnej „Solidarności”.

24 sierpnia ukazał się pierwszy numer pisma „Jedność” - organ MKS przy Stoczni im. Adolfa Warskiego w Szczecinie. Nakład wynosił 3 tys. do 100 tys. egzemplarzy. Od numeru dziewiętnastego pismo było kolportowane przez RUCH jako tygodnik regionalny NSZZ „S” (podlegało cenzurze, jak ukazujący się od wiosny 1981 r. „Tygodnik Solidarność”). Wydawanie pisma kontynuowane było w podziemiu po grudniu 1981 r.

Opracowali Małgorzata Zaremba i Jan Strękowski

Prosimy o informacje wszystkich, którzy mogą uzupełnić nasze kalendarium. Gromadzimy też informacje o wydawnictwach, i pismach oraz podziemnym radiu, działających w latach 1980-89.

Kalendarium w skróconej wersji ukazało się w dodatku do „Rzeczpospolitej”: „Bibuła. Wolne słowo w Polsce 1976-1980”, Warszawa, czerwiec 2003.